Tarım ve Köyişleri Bakanlığına bağlı yedi adet bölge Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ile Merkez Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü olmak üzere toplam sekiz veteriner laboratuarı bulunmaktadır.

Ülkemizde kuş gribi hastalığı için Bornova Veteriner kontrol ve Araştırma Enstitüsü “Ulusal Referans Laboratuarı” olarak belirlenmiştir.

Kuş gribi hastalığı teşhisleri hizmet verdikleri bölgeler çerçevesinde bu laboratuarlarda yapılmaktadır. Merkez, Bornova ve Pendik’ de bulunan üç Enstitü Müdürlüğü aynı zamanda diğer Enstitü Müdürlüklerinin yaptığı teşhislerin doğrulamasını yapmaktadır.

Kuş gribi hastalığı teşhisleri sırası ile Hızlı Test, RT-PCR testi ve Embriyolu Tavuk Yumurtasına Ekim metotları uygulanarak yapılmaktadır.

Hızlı Test:

Kuş gribi teşhislerinde çok hızlı sonuç vermesi ve ucuz olması dolayısı ile ilk aşama testi olarak kullanılır. Sonuçların güvenilirliği % 80 düzeyindedir. Çok güvenilir olmasa da 30 dakika içinde sonuç vererek durum hakkında bir fikir edinilmesine yardımcı olur. Bu test Influenza A virusunun matriks antijenine cevap veren bir testtir. Elde edilen pozitif sonuç H1 ile H16 arasındaki herhangi bir serotipe ait olabileceği gibi, düşük veya yüksek patojenite hakkında da bilgi veremez. Pozitif sonuçlar şüpheli hastalık yerinde bulunan ekiplere bildirilerek bir an önce çalışmalara başlanılmasına olanak sağlar. Bazı laboratuarlar gelen numuneye doğrudan RT-PCR testi uygulayarak hızlı testi kullanmazlar.

RT-PCR(Reverse Transcriptase Polimerase Chain Reaction):

Prosedürleri doğru uygulandığında % 100 güvenilirliği olan ve 3 saat içinde sonuç veren moleküler bir test metodudur. Bu test kullanılan primerlere bağlı olarak kuş gribi virüsünün matriks antijenini ve/veya spesifik olarak H5, H7, N1 ve benzeri yüzey antijenlerini tespit eder. Genel uygulamada öncelikle matriks antijenine bakılıp şüpheli hastalığın Influenza A olup olmadığı tespit edilir ve alınan sonuç doğrudan mücadele ekibine bildirilir. Bu aşamada Influenza A pozitif tespit edilmesi halinde henüz hangi H tipini taşıdığı bilinemez.

Uluslar arası kurallar gereği sadece H5 ve H7 tipleri bildirimi zorunlu olduğundan ikinci aşama olarak H5 ve H7 antijenlerinin varlığı araştırılarak hastalığın ihbarı mecburi Avian Influenza olup olmadığı tespit edilir.

ETY (Embriyolu tavuk yumurtasına ekim):

OIE tarafından altın metot olarak tavsiye edilen ve aynı zamanda virusun izolasyonunun da yapıldığı testtir. Bu test sayesinde RT-PCR testi ile tespit edilen H(+) ve/veya H5(+), H7(+) gibi sonuçların doğrulaması da yapılmış olur. Bu testi yapabilmek için SPF (Spesifik patojen free) veya aşısız ve hastalıksız tavuklardan elde edilen 9-10 günlük embriyolu yumurtalar kullanılır.
Numunelerden hazırlanan süspansiyonlardan veya canlı hayvanlardan alınan swaplardan elde edilen inokulumlar embriyolu tavuk yumurtalarının allantoik boşluğuna enjektör ile verilir. Bu yumurtaların içindeki embriyolar kontrol edilerek ilk 24 saat içinde ölenler değerlendirme dışı bırakılır. Daha sonra ölen embriyoların allantoik sıvıları toplanır.

Toplanan allantoik sıvılara ilk olarak Hemaglütinasyon testi uygulanarak içerdiği virüsün hemaglütinasyon (HA) aktivitesi tespit edilir. HA aktivitesi tespit edilmesi bu virüsün kuş gribi virüsü olabileceği anlamına gelir.

İkinci aşamada Hemaglütinasyon İnhibisyon testi uygulanarak identifikasyon yapılır. Bu test ile virusun H1 ile H16 arasındaki hangi H antijeni taşıdığı anlaşılır. Bu aşamada kuş gribi (Tavuk Vebası) hastalığı ile Newcastle (Yalancı Tavuk Vebası) hastalığının da ayırımı yapılmış olur.

Bu iki teste ilave olarak yapılan Neurominidase İnhibisyon testi sayesinde önceki testler ile izole edilen ve H tanımlaması yapılmış olan virüsün hangi N antijenini taşıdığını tespit edilir.

ETY ekimi sayesinde virüsün güvenilir bir şekilde H ve N tiplendirmeleri yapıldığı gibi sonraki tarihlerde yapılacak çalışmalarda kullanılmak için saklanacak bir kopyası da elde edilmiş olur.